खुल्ने समय : आईतबार देखि बिहिबार - बिहान १० बजे देखी साँझ ५ बजेसम्म (शुक्रबार ३ बजेसम्म)
नेपाल सरकार वन तथा वातावरण मन्त्रालय वनस्पति विभाग

वनस्पति अध्ययन, अनुसन्धान तथा बजारीकरण

 

कार्यक्रमको उद्देश्य

भौगोलिक तथा सामाजिक दृष्टिले महत्वपूर्ण वनस्पतिहरुमा रसायनिक जैबिक एवम् वनस्पति अध्ययन अनुसन्धान तथा प्राविधि विकास गरी जैविक विविधताको सरक्षण तथा दिगो विकासका लागि आधार जुटाउदै समग्र देशको आर्थिक उन्नतीमा सहयोग पुर्‍याउने ।

दिगो संरक्षण र व्यवस्थापन बाट जडिवुटि तथा अन्य उपयोगी तथा अन्य उपयोगी वनस्पतिहरुको प्रविधि विकास अनुसन्धान गरी अत्युत्तम रुपमा सदुपयोग र बजारीकरणबाट वन पैदावरको सुलभ आपुर्ति रोजकारी सृजना र जिविकोपार्जानमा प्रोत्सहान र प्रचार प्रसार गर्ने ।

अपेक्षित उपलब्धी

  • नेपालको वानस्पति विविधताको अध्ययन अनुसन्धान अन्वेषण तथा सर्वेक्षण गरी बनस्पतिहरुमा अन्तर्निहित जीवनोपयोगी गर्णहरुको पहिचान पश्चयात वनस्पति महत्व उजागर भर्इ आर्थिक विकासका टेवा पुग्ने तथा प्रविधि विकास को माध्यमबाट वनस्पतिहरुको संरक्षण तथा सम्वर्द्धनमा सहयोग पुग्ने ।
  • जडिवुटि तथा अन्य उपयोगी वनस्पति खेती विस्तार प्रविधि अनुसन्धान बाट वनस्पतिको दिगो सरक्षण व्यवस्थापन भर्इ आय आर्जमा वृद्धी हुने देशको आर्थिक विकास तथा गरिवी न्युनीकरण को लागि टेवा पुग्न जाने ।
  • उच्च गुणस्तरीय उत्पादित विरुवाहरुको डोमेष्केशन तथा जर्मप्लाज्म सरक्षण व्यवस्थापन हुन जाने ।
  • अनुसन्धानको लागि आवश्यक जनशक्ति तयार हुने ।

कार्यक्रमको हालसम्म को मुख्य मुख्य प्रगति

  • यस कार्यक्रम को कार्यन्वयनबाट हालसम्म ३२० प्रजातिका वनस्पतिहरुको विस्तृत फाइटो कोलोजिकल तथा फर्माकोलोजिकल अध्ययन सम्पन्न गिरएको ।
  • १५ प्रजातिको विद्यमान सुगन्धित तेलहरुको विश्लेषण प्रतिवेदन तयार भएको ।
  • ३० प्रजातिको वनस्पतिहरुको विस्तृत वायोकेमिकल अध्ययन सम्पन्न भएको ।
  • राष्ट्रिय हर्वेरियम तथा वनस्पति प्रयोगशाला १,६०,००० वनस्पति नमुनाहरुको नियमित व्यवस्थापन तथा सरक्षण भएको ।
  • टाइप स्पेशिमेन सख्या ८७ रहेको ।
  • ५,०८६ हर्वेरयम नमूनाहरुको डिजिटाइजेशन कार्य भइको ।
  • १५३ प्रजतिका जर्मप्लाजम सरक्षण भएको ।
  • Flora of Nepal Vol 10 प्रकाशन गर्ने कार्य का लागि कर्मचारी क्षमता अभिवद्दिको कार्य भएको ।
  • ४,३०६ नमूना प्रजातिका विभिन्न जडीवुटीहरुको विश्लेण एवं प्रमाणिकरण गुण नियन्त्रण तथा सिफारिस सेवा प्रदान गरी trade support मा टेवा पुर्‍याइएको ।
  • ७ जिल्ला कार्यलयहरुबाट जैविक स्रोत तथा वनस्पति परम्परागत ज्ञानको उपयोग अभिलेखिकरण कार्यक्रम अन्तर्गत ९ जातिहरुदरा परमपरागत रुपमा उपयोग गरिरहेको वनस्पति स्रोतको अभिलेखिकरण कार्य सम्पन्न ।
  • बायोटेक्नोलोजी प्रयोगशद्दरा हालसम्म ११४ प्रजातिका दुर्लभ तथा लोपउन्मुख वनस्पति प्रजातिहरुको टिस्युकल्चर प्रविधि विकास गरी दिगो सरक्षण र सम्बर्द्दन मा महत्वपूर्ण योगदान पुगेको ।
  • खेती प्रविधि अनुसन्धान कार्यक्रमबाट २५ विभिन्न जडीवुटी वनस्पतिहरुको खेती प्रविधि अनुसन्धान गर्ने कार्य सम्पन्न गरिएको ।
  • CITES मा सुचिकृत ४ वनस्पतिहरुको स्थलगत अध्ययन तथा सर्वेक्षण गर्ने कार्य सम्पन्न गरिएको ।
  • ६ विभिन्न प्रजातिका वनस्पतिहरुमा लाग्ने किराहरुको सम्बन्धमा Survey and surveillance कार्य सम्पन्न गरिएको

 

.व २०७५/७६को विनियोजित बजेट रु १,८५,००,०००।

.व २०७५/७६को मुख्य मुख्य कार्यक्रम

  • वनस्पतिको फाइटोकेमिकल, फर्माकोलोजिकल (१०), सुगन्धित तेल, विस्तृत फाइटोकेमिल र वायोकेमिकल अध्ययन ()
  • फर्मुलेटेड प्रोडक्ट उत्पादन तथा गुणस्तर निर्धारण
  • एनाटोमी, टिस्युकल्चर, इकोनोमिक बोटानी, ईकोलोजिकल, जैविक विविधता, जडीबुटी, माईकोलोजिकल, साइटोलोजिकल, टेरिडोफाईट, फेनेरोग्याम्स प्रयोगशालामा गरिने अध्ययन अनुसन्धान
  • नेपालको रैथाने वनस्पतिहरुको प्राकृतिक अवस्थामा विद्यमान संख्या (Population Status)को अनुसन्धान
  • हर्वेरियम नमूनाहरुको पहिचान, संरक्षण हाउजिङ्ग व्यवस्थापन तथा डिजिटाइजेशन कार्य
  • टिष्युकल्चर प्रविधि विकास
  • फ्लोरा अफ नेपाल कार्यक्रम कार्यन्वयन
  • न्युजलेटर, जर्नल तथा अन्य अनुसन्धानमूलक सामाग्री उत्पादन तथा प्रकाशन